هیچ نهادی برای فیلم‌اولی‌ها پدری نمی‌کند/ سرگردانی کارگردان‌های جوان

به گزارش «سراج24»؛ عبارت "حمایت، هدایت و نظارت" شاید یکی از بهترین عبارت‌هایی است که همواره برای تولید و ارائه فیلم‌های اول کارگردان‌های جوان و تزریق آنها به بدنه سینما به کار رفته است. این حمایت از سال‌های دور به عهده فارابی بوده است و این بنیاد در لابلای تولیدات سنگین خود نیم‌نگاهی به فیلم‌های اول کارگردان‌های جوان داشته است. اما از اوایل دهه هشتاد و در زمان حضور جعفری جلوه در معاونت سینمایی این وظیفه از عهده بنیاد سینمایی فارابی خارج شد و رسما به مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی با مدیریت محمد آفریده سپرده شد. این وظیفه تا اواخر سال گذشته به عهده این مرکز با مدیریت شفیع آقامحمدیان بود؛ وظیفه‌ای که از این نهاد نیز سلب شد. فیلم اولی‌هایی که در سایه پروژه‌های میلیاردی دیده نشدند سلب مسئولیت از مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی زمانی علنی شد که شفیع آقامحمدیان به عنوان مدیر این مرکز در آماج انتقادهای پی در پی مبنی بر چرایی تولید میلیاردی پروژه سینمایی "لاله" قرار گرفت و رسما اعلام کرد که مسئولیتی در قبال تولید آثار سینمایی با کارگردان‌های فیلم اولی را ندارد. در نتیجه سازمان سینمایی کشور با مدیریت جواد شمقدری، بخشی از این وظیفه را به انجمن سینمای جوان و بنیاد سینمایی فارابی سپرد. پس از این واگذاری، چگونگی "حمایت، هدایت و نظارت" فیلمسازان فیلم اولی در میان هیاهوی تولید فیلم "لاله" و در فعالیت‌های انجمن سینمای جوان و بنیاد سینمایی فارابی گم شد و از نگاه رسانه‌ها هم به نوعی دور ماند. عقب افتادن رسانه‌ها از این جریان فرهنگی و سکوت مدیران سینمایی باعث شد که در جشنواره سی و یکم شاهد خروج و کنار گذاشتن چند فیلم اولی با کیفیت از جمله "گس"،"این یک رویا نیست"، "مهمونی کامی" و ... از چرخه ارزیابی این رویداد سینمایی باشیم. پس از خروج این فیلم‌ها گلایه‌های کارگردان‌های این آثار مبنی بر چرایی حذف فیلم‌هایشان مطرح شد و البته پاسخ‌هایی از برخی از اعضای هیات انتخاب شنیده شد. با این اوصاف به نظر می‌رسد پاسخگوی اصلی چرایی این حذف و یا به بیان بهتر عدم وجود متولی مشخص در ساماندهی به آثار کارگردان‌های فیلم اولی، سازمان سینمایی است. سخنگوی سازمان سینمایی: دخالت مستقیم مدیر سینمایی خلاقیت را زیر سئوال می‌برد از همین رو سعید رجبی فروتن که از جمله مدیران پاسخگو در این سازمان است در پاسخ به کم و کیف تولی امور فیلمسازانی که نخستین آثار بلند سینمایی خود را ساخته و می‌سازند، گفت: طبق آنچه مقرر شده است پس از واگذاری این مسئولیت از سوی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی به سازمان سینمایی، تصمیم بر این شد که حمایت از فیلمسازان فیلم‌اولی در شهرستان‌ها به انجمن سینمای جوان سپرده شود و تولید این دسته از فیلم‌ها توسط کارگردان‌های تهرانی به بنیاد سینمایی فارابی واگذار شد. فیلم "گس" سخنگوی سازمان سینمایی کشور در پاسخ به این نقد که یکی از دلایلی که برخی فیلمسازان فیلم‌اولی با وجود آثار خوب به جشنواره راه نیافته‌اند این است که از حمایت، هدایت و نظارت مستقیم مدیران سینمایی برای مشاوره بی‌بهره بوده‌اند، گفت: دخالت مستقیم مدیر سینمایی با عنوان مشاوره در تولید فیلم‌های اول ایده و خلاقیت کارگردان را زیر سئوال می‌برد و پدیده آزمون و خطا و یا به عبارت بهتر تجربه نو را زیرسئوال می‌برد.از همین رو معتقدم این حمایت باید زیرپوستی و در لوای نگاهی پدرانه شکل می‌گرفت. نگاه پدرانه به تولید آثارسینمایی توسط کارگردان های فیلم اولی نکته خوبی بود که رجبی فروتن سخنگوی سازمان سینمایی به آن اشاره کرد. ولی کیارش اسدی‌زاده کارگردانی که با فیلم "گس" نخستین تجربه خود در عرصه تولید فیلم سینمایی را پشت سر گذاشته است، نبود متولی مشخص در حمایت از آثار فیلم اولی را اساس ایجاد مشکل برای برخی از فیلمسازان می‌داند. کارگردان "گس": یک سال و نیم دنبال پروانه ساخت دویدم ولی هیچ‌کس پاسخم را نداد این کارگردان که فیلم خود را بدون اخذ پروانه ساخت فیلمبرداری کرده بود به همین دلیل اثرش توسط هیات انتخاب جشنواره فیلم فجر رد شده است. اسدی‌زاده در توضیح چرایی تولید فیلم "گس" بدون دریافت پروانه ساخت گفت: برای ساخت این فیلم، یک سال و نیم درخواست پروانه ساخت دادم اما شورای بررسی فیلمنامه، محتوای این اثر سینمایی را را مردود اعلام کرد و زمانی که دلیل را جویا می شدم در پاسخ چنین شنیدم که شورا با شما حرفی ندارد. اسدی‌زاده ادامه داد: با این اوصاف من فیلمنامه را به دفتر جلیل عرفان‌منش سرپرست اداره کل ارزشیابی و نظارت بردم و درخواست ملاقات با او را کردم، اما منشی این مدیر سینمایی گفت که درخواست دیدار مرا رد کرده است. رفت و آمدهای بی‌نتیجه من پیش مدیران سینمایی کار را به جایی رساند که به خودم گفتم من یک فیلمساز هستم و باید فیلم بسازم و از خیر دریافت پروانه ساخت گذشتم و فیلم را ساختم و به دفتر جشنواره فرستادم. کارگردان فیلم سینمایی "گس" در ادامه افزود: پس از اینکه این فیلم دیده شده هفت دقیقه اصلاحیه به فیلم خورد و من آن را اصلاح کردم. اما در نهایت اعضای نظارتی سازمان سینمایی که در هیات انتخاب نیز حضور دارند اعلام کردند که این فیلم به دلیل نداشتن پروانه ساخت اجازه حضور در بخش فیلم‌اولی‌های جشنواره را ندارد. کیارش اسدی‌زاده با فیلم "گس"، محمود غفاری با "این یک رویا نیست" و علی احمدزاده با فیلم "مهمونی کامی" از جمله فیلسازان پایتخت‌نشین هستند که طبق ضوابط اداری سازمان سینمایی، بنیاد سینمایی فارابی عهده‌دار حمایت از آنها است ولی آثار آنها هر کدام به دلایلی از حضور در جشنواره بازمانده است. قائم مقام فارابی: ساز و کار مشخصی برای حمایت از فیلم‌اولی نداریم حسن نجاریان قائم مقام بنیاد سینمایی فارابی که در پاسخ به خبرنگار مهر، اصرار داشت به عنوان یک کارشناس سینمایی نظراتش مطرح شود، گفت: من به عنوان یک کارشناس سینمایی معتقدم که ساز و کار مناسبی برای حمایت از فیلم اولی‌ها از سوی هیچ نهاد مسئولی به معنای واقعی وجود ندارد و البته نیاز به ساماندهی فیلمسازان برای سرگردان نبودنشان وجود دارد و این افراد به دلیل ناآشنایی با روند امور اداری باید بیشتر هدایت شوند. هدایت از سوی مدیریت سینما نکته‌ای است که نجاریان نیز بر آن تاکید داشت از همین رو، این مسئول بنیاد سینمای فارابی درباره سرگذشت تولید فیلم‌های اولی گفت: مذاکرات انجام شده و تصمیم نهایی درباره حمایت از تولیدات فیلم‌اولی به بنیاد سینمای فارابی تحویل داده شد اما با توجه به اینکه معتقدیم که فیلم‌های با هزینه‌های سنگین با حضور کارگردان‌های حرفه‌ای، باید در این بنیاد تولید شود با این طرح مخالفت کردیم. اما با توجه به اهمیتی که شخص رئیس سازمان سینمایی برای این موضوع قائل بود ماجرای واگذاری این مسئولیت به بنیاد سینمایی فارابی معلق ماند. فیلم "این یک رویا نیست" دو مرکز سینمایی مستقل متولی یک کار واحد نیستند سپردن مسئولیت حمایت از کارگردان‌های فیلم‌اولی در شهرستان‌ها به انجمن سینمای جوان و کارگردانان تهرانی به بنیاد سینمایی فارابی یکی از نکاتی بود که نجاریان به آن نیز اعتراض کرد و گفت: طرحی مطرح شد که فیلم‌های اول کارگردانان شهرستانی به انجمن سینمای جوان واگذار شود و کارگردان‌های تهرانی به بنیاد سینمایی فارابی که مدیران ارشد این بنیاد از اساس با این طرح مخالفت کردند؛ چراکه در هیچ سازمان و تشکیلاتی دیده نشده است که دو مرکز سینمایی مستقل متولی یک کار واحد باشند. صحبت‌های حسن نجاریان به اینجا که رسید از این مدیر و کارشناس سینمایی سئوال کردیم که در پاسخی روشن‌کننده وظیفه بنیاد فارابی در قبال این مساله را بازگو کند. وی دراین‌باره عنوان کرد: طبق مذاکرات انجام شده مسئولان را توجیه کرده‌ایم که فارابی تولید آثار بزرگ سینمای ایران را به عهده دارد و مدت زمان زیادی است که حمایت از فیلم‌اولی‌ها را در دستور کار نداریم و از این به بعد هم از عهده بنیاد خارج شود چون ساز و کار انجام پروژه‌های بلند سینمایی بسیار سنگین است از همین رو ورود به این حوزه صلاح نیست. متولی حمایت از فیلم اولی ها کیست؟ با توجه به این اظهارنظرها، سئوال این است که متولی اصلی حمایت از تولیدات فیلم‌اولی چه نهاد و یا سازمانی است؟ نجاریان قائم مقام در این ارتباط متذکر شد: به نظر من بهترین نهاد متولی این امر مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است که هم با موضوع آشنا است و هم ساز و کار این نوع حمایت را می‌داند. بنابراین بهتر این است که مرکز به این وظیفه سازمانی که در گذشته عهده‌دار آن بوده است برگردد. امسال در سی و یکمین جشنواره فیلم فجر آثار باکیفیتی از سوی فیلمسازان جوان و فیلم‌اولی به جشنواره ارائه شد که از بین آنها 15 فیلم نیز به بخش مسابقه "نگاه نو" راه یافت. این آثار تا اندازه‌ای باکیفیت و شگفتی‌ساز بودند که هم هیات انتخاب هم دبیر جشنواره و هم وزیر ارشاد به این نکته اشاره کرد. حمایت کنید، دستور ندهید حال که چنین استعدادهایی در نسل جوان فیلمسازان ایران بروز و ظهور پیدا کرده است آیا مسئولان سینمایی کشور در هر نهاد و سازمانی؛ از سازمان سینمایی وزارت ارشاد تا بنیاد سینمایی فارابی و انجمن سینمای جوان و مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و ... نباید به فکر همکاری و همراهی با این کارگردان‌ها باشند؟ قطعا انتظار نمی‌رود که این حمایت‌ها ایده و خلاقیت این افراد را نشانه رود و با روش دستوری ساخت آثار خاصی را به این افراد دیکته کند بلکه این حمایت بهترست در زمینه نشان دادن راه و روش دریافت پروانه ساخت و نمایش و حضور در جشنواره‌ها و البته حمایت مالی باشد. در حالیکه بسیاری از فیلمسازان تازه‌کار ممکن است به درستی ندانند که چگونه می‌توانند روند قانونی و اداری ساخت یک فیلم و شرکت آن در جشنواره فجر را طی کنند، خوب است یک نهاد متولی امور مربوطه باشد تا حداقل در این زمینه‌ها به فیلمسازان فیلم‌اولی مشاوره دهد. تعدادی از فیلم‌های این دوره از جشنواره به دلیل اینکه به صورت ویدیویی کار شده بودند یا پروانه ساخت نداشتند و یا اینکه کارگردان نمی‌دانسته باید در چه بخشی فرم پر کند و .... از گردونه رقابت حذف شده‌اند. به چند نمونه آن در این گزارش اشاره شد و در جدیدترین خبرها هم اعلام شد که فیلم "تجریش ناتمام" ساخته پوریا آذربایجانی از بخش نگاه نو( فیلم‌های اول) سی و یکمین جشنواره بین المللی فجر حذف شد. این اتفاق هم به دلیل بخشی از این ناهماهنگی ها رخ داده است.